Her iki tür de Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında düzenlenmiştir ve tüzel kişilik kazanmaları için belirli kuruluş aşamalarının tamamlanması gerekir.
Şirket türünün seçimi, hem sorumluluk düzeyini hem de vergisel yükümlülükleri doğrudan etkiler.
Bu yazıda, limited ve anonim şirketlerin kuruluş süreçleri, farkları, hukuki dayanakları ve uygulamada karşılaşılan sorunlar detaylı biçimde ele alınacaktır.
Şirket Türleri ve Genel Özellikleri
Limited Şirket
Limited şirket, bir veya birden fazla gerçek ya da tüzel kişi tarafından kurulur.
Limited şirketin esas sermayesi en az 50.000 Türk Lirası olup; esas sermaye paylarının itibarî değerleri en az yirmibeş Türk Lirası veya katları olarak belirlenebilir. Nakdi olarak getirilen sermayenin tamamının şirketin tescilinden sonraki yirmi dört ay içinde ödenmesi mümkündür. Ödeme takvimi şirket sözleşmesinde düzenlenebileceği gibi, müdürler tarafından da belirlenebilir.
Ortaklar, koydukları sermaye tutarıyla sınırlı olarak sorumludur.
Bu nedenle küçük ve orta ölçekli işletmeler tarafından sıkça tercih edilir.
Anonim Şirket
Anonim şirketin asgari sermayesi 250.000 TL’dir (kayıtlı sermaye sisteminde 500.000 TL).
Nakdi olarak taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az dörtte birinin tescilden önce ödenmesi zorunludur. Geri kalan miktar şirketin tescilini izleyen 24 ay içerisinde ödenir. Ödeme takvimi şirket esas sözleşmesinde düzenlenebileceği gibi, yönetim kurulunca da belirlenebilir.
Sermaye paylara bölünmüştür ve ortak sayısında bir üst sınır yoktur.
Anonim şirketler, halka açılma ve pay devrinin kolaylığı gibi nedenlerle genellikle büyük ölçekli yatırımlar için tercih edilir.
Belirli faaliyet konularını yürüten anonim şirketler ile bilanço aktif toplamı, yıllık net satış hasılatı, çalışan sayısına göre belirlenen ölçütlerin eşik değerlerini aşan anonim şirketler bağımsız denetime tabidir.
Şirket Kuruluş Aşamaları:
MERSİS Üzerinden Başvuru
Şirket kuruluş işlemleri, Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden elektronik ortamda başlatılır.
Kurucular veya vekilleri, sistemde şirket ana sözleşmesini oluşturur ve pay oranlarını belirler.
Ana Sözleşmenin Hazırlanması
Ana sözleşmede bulunması zorunlu unsurlar şunlardır:
Şirketin unvanı
Konusu
Merkez adresi
Sermaye tutarı ve pay yapısı
Temsil ve ilzam yetkileri
Şirket süresi
Ana sözleşme, ticaret siciline tescil edilmeden önce noter onayına gerek olmaksızın MERSİS üzerinden elektronik imzayla onaylanabilir.
Sermayenin Blokesi
Anonim şirketlerde, sermayenin en az dörtte biri banka hesabına bloke edilir.
Limited şirketlerde böyle bir zorunluluk yoktur, ancak sermayenin tamamı taahhüt edilmelidir.
Ticaret Siciline Tescil
Tüm belgeler tamamlandıktan sonra ilgili Ticaret Sicil Müdürlüğü’ne başvurulur.
Tescil işlemi tamamlandığında şirket tüzel kişilik kazanır.
Sicil kaydıyla birlikte vergi numarası otomatik olarak oluşturulur.
Defter Tasdiki ve Vergi Dairesi İşlemleri
Şirket kurulduktan sonra:
Yevmiye, defteri kebir, envanter defteri (ve limited şirketlerde pay defteri) noterden tasdik edilir.
Vergi dairesine yoklama başvurusu yapılır.
SGK kaydı ve işyeri bildirimi yapılır.
Hukuki Dayanak
Türk Ticaret Kanunu m.124–210 (Limited Şirketler)
Türk Ticaret Kanunu m.329–563 (Anonim Şirketler)
Ticaret Sicili Yönetmeliği
Vergi Usul Kanunu m.64 (Defter tutma yükümlülüğü)
Limited ve Anonim Şirket Seçiminde Dikkat Edilmesi Gereken Hukuki Kriterler
Şirket kuruluşunda limited şirket mi yoksa anonim şirket mi tercih edileceği, yalnızca sermaye miktarıyla sınırlı bir karar değildir. Şirketin faaliyet alanı, ortak sayısı, büyüme hedefleri, yatırım alma planları ve ileride pay devri yapılması ihtimali, şirket türünün belirlenmesinde dikkate alınması gereken temel unsurlardır.
Limited şirketlerde ortak sayısının elli kişi ile sınırlı olması ve pay devrinin noter onayı ile gerçekleşmesi, ortaklık yapısının daha kapalı kalmasına neden olur. Bu durum, aile şirketleri ve küçük ölçekli işletmeler açısından kontrol avantajı sağlarken, yatırımcı girişini zorlaştırabilmektedir. Buna karşılık anonim şirketlerde pay devrinin kolay olması ve pay senedi ihracına imkân tanınması, şirketin kurumsallaşmasını ve dış yatırım almasını kolaylaştırır.
Vergisel açıdan bakıldığında, her iki şirket türü de kurumlar vergisine tabidir. Ancak anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerine sağlanan ücretler, primler ve huzur hakları farklı vergisel sonuçlar doğurabilmektedir. Ayrıca anonim şirketlerin bağımsız denetime tabi olma ihtimali, muhasebe ve mali müşavirlik süreçlerinde ek yükümlülükler yaratabilir.
Bu nedenle şirket kuruluşu öncesinde yalnızca kuruluş maliyetleri değil, uzun vadeli hukuki ve mali sonuçlar da değerlendirilmelidir. Şirket türünün yanlış seçilmesi, ilerleyen süreçte ana sözleşme değişiklikleri, tür değişikliği işlemleri ve ek masraflar doğurabileceğinden, kuruluş aşamasında hukuki danışmanlık alınması uygulamada büyük önem taşımaktadır.
Sık Sorulan Sorular
Limited şirketi tek kişi kurabilir miyim?
Evet. Tek kişilik limited şirket kurulabilir.
Şirket kurulduktan sonra adres değişikliğini nasıl yaparım?
Yeni adres MERSİS üzerinden güncellenir ve ticaret siciline tescil edilir.
Şirketin unvanını değiştirebilir miyim?
Evet, ancak ana sözleşme değişikliği gerektirir ve genel kurul kararı alınmalıdır.
Şirket kuruluşundan sonra e-imza gerekir mi?
Evet. Kurucu ortaklar veya yetkililer için e-imza şarttır.
Uygulamada Karşılaşılan Durumlar
MERSİS sisteminde unvan benzerliği nedeniyle başvurunun reddedilmesi
Sermaye blokesi işlemlerinde bankaların farklı prosedür uygulaması
Kuruluş sonrası defter tasdiki ve vergi dairesi işlemlerinde gecikmeler
Tek ortaklı şirketlerde yönetim yetkisinin yanlış düzenlenmesi
Pay devri veya adres değişikliğinin tescil edilmemesi nedeniyle idari ceza uygulanması
Bu nedenlerle, kuruluş sürecinin hukuka ve uygulamadaki detaylara uygun yürütülmesi büyük önem taşır.